Historia y Patrimoniu

La fundación de la Universidá y el desenvolvimientu de los sos estudios a lo llargo del sieglu XVII

La creación de la Universidá d'Uviéu y del Colexu de Neñes Güérfanes Recoletes foi posible gracies a la voluntá de Fernando de Valdés, arzobispu de Sevilla, Inquisidor Xeneral y presidente del Conseyu de Castiella, acordies con el so testamentu y codecildos otorgaos en 1566 y 1568, y como continuación de l'anterior fundación, tamién na ciudá d'Uviéu, del Colexu de San Gregorio, denomináu popularmente de los Pardos, creáu para l'estudiu de Gramática y Llatinidá.

La institución universitaria goció de fueru per bulda d'ereición, que xunto cola d'execución, foi dictada'l 15 d'ochobre de 1574 pol papa Gregorio XIII, dambes expedíes nel mes de payares del mesmu añu. La institución académica nació so patronatu del rei Felipe III, por súplica del propiu Valdés, según establezse na real pragmática suscrita'l 18 de mayu de 1604. Nel citáu añu 1604, la real pragmática de Felipe III confirma la bulda papal y l'edificiu ye inauguráu solemnemente el 21 de setiembre de 1608, festividá de San Mateo.

Primeramente, la construcción acoyó los estudios d'Artes, Cánones, Lleis y Teoloxía con apenes un centenar d'estudiantes, y el so funcionamientu rexir polos denominaos Estatutos Vieyos, apurríos a la Universidá polos albacees testamentarios de Valdés en 1607 y confirmaos pol rei en 1609.

Nel intre del sieglu XVII, non ensin dificultaes, van asitiándose los estudios na Academia uvieina. En 1618 produzse'l primer cambéu de los Estatutos y nellos contemplen cambeos na organización universitaria, qu'afectaben básicamente a les enseñances y a cuestiones rellacionaes col gobiernu de la institución que nun taben contemplaes nos estatutos primitivos. La penuria económica foi constante mientres la primer metá del sieglu, anque se vio llixeramente solliviada pol rei Felipe IV, quien otorgó nueves rentes a la Universidá, fechu que-y valió la considerancia de refundador de l'Academia uvieina.

Otres fundaciones de Fernando de Valdés

Amás de la Universidá, Fernando de Valdés fundó otres instituciones na ciudá d'Uviéu: los citaos Colexu de San Gregorio y de Neñes Güérfanes Recoletes, según l'Hospital d'Estudiantes.

El Colexu de San Gregorio

Foi una de les más importantes fundaciones de Fernando de Valdés, hasta tal puntu que la Universidá nació como una estensión del mesmu. Denominábase-y el colexu de "los Pardos", yá que de esi color yera la beca de los estudiantes que nél moraben. Nun principiu taba destináu al estudiu de Gramática y Llatinidá, a les que más tarde se añedir otres disciplines humanístiques. L'acta fundacional tien la fecha de 8 de xineru de 1557, anque yá llevaba llargu tiempu funcionáu, y n'ese mesmu añu adquirióse, para agospiar el Colexu, un edificiu asitiáu nes proximidaes de la cortil onde diba construyise l'edificiu universitariu.

El Colexu de Neñes Güérfanes Recoletes

El 28 de payares de 1568, Fernando de Valdés dispunxo la creación d'una casa de recogimiento y clausura para doncelles probes y güérfanes, sol patronatu del rector y del claustru universitariu. Escoyóse para allugamientu del mesmu un edificiu de la cai del Campu, allegante a la Universidá, que güei sigue de pies, magar la fachada ye l'únicu elementu orixinal que permanez. Esta institución asistencial nun tuvo nenguna actividá hasta 1676, añu en que s'otorguen les sos primeres constituciones y la so esistencia enllargar hasta mediaos del sieglu XX.

L'Hospital d'Estudiantes

Siguiendo la tradición d'otres universidaes, Fernando de Valdés fundó tamién un hospital para estudiantes que les sos primitives constituciones fueron redactaes polos albacees testamentarios en 1614. Nelles incluyíense la distribución de rentes y el personal que tenía de morar n'el mesmu hospital.

El so funcionamientu foi deficitariu, polo que tantu les sos rentes como'l so edificiu fueron amestaos al Colexu de Neñes Güérfanes en 1768, poniéndose asina fin a la so probe esistencia.

L'edificiu universitariu

Trazar orixinales de la construcción fueron diseñaes pol maestru Rodrigo Gil de Hontañón, arquiteutu que yá trabayara nes Universidaes de Salamanca y de Alcalá de Henares. Por cuenta de l'avanzada edá del arquiteutu producieron delles cesiones na dirección de la obra, primero al maestru Juan del Riberu y depués a Diego Vélez. Por causa de numberosos problemes y enfrentamientos ente los arquiteutos y los testamentarios, les obres sufrieron un enorme retrasu. En 1578, momentu nel que se produció la visita a Uviéu del fíu natural del fundador, Juan Osorio Valdés, fixéronse grandes cambeos, que entrañaron la baltadera d'una parte importante de lo construyío hasta entós, lo que supunxo un demoranza considerable nes obres. L'edificiu taba concluyíu na práctica en 1590, anque nos años siguientes llevar a cabu delles obres menores rematándose'l conxuntu unos años más tarde cola execución del campanariu y la pedrera, rematada en 1609.

L'edificiu, tal como güei conocer, caltien, a pesar de los cambeos introducíos por Osorio Valdés, la idea d'austeridá que preside'l proyectu de Gil de Hontañón. Esti arquiteutu, formáu na tradición del tardogótico, evoluciona escontra soluciones con unu calquier clasicista bien marcada y con una gran depuración de formes, que se repara con toa nitidez na Universidá d'Uviéu, onde la decoración concéntrase básicamente na portada principal, na fachada secundaria, nes armes del Valdés allugaes nos cuatro ángulos de la construcción y nel frisu de rosetas y triglifos que percuerre tol perímetru del edificiu.